|
تجلی آيات و روايات در اشعار فردوسی
بیارای خوان و بپیمای جام | | زتیمار گیتی مبر هیچ نام | | اگر چرخ گردان کشد زین تو | | سرانجام خشت است بالین تو | | دلت را به تیمار چندین مبند | | بس ایمن مشو بر سپهر بلند |
شاعر در قطعه بالا به آیه « کل نفس ذائقة الموت؛ هر نفسی چشنده مرگ است» اشاره کرده است. (سوره آل عمران، آیه 185) پرستیدن دادگر پیشه کن ز روز گذر کردن اندیشه کن که اشاره به آیه 136 از سوره نساء است که میفرماید: «یا ایها الذین آمنوا آمنوا بالله و رسوله والکتاب الذی نزل علی رسوله... و من یکفربالله و ملائکته و کتبه و رسله و الیوم الآخر فقد ضلّ ضلالاً بعیداً؛ ای کسانی که (به زبان) ایمان آوردهاید، در دل نیز به خدا و رسولش و کتابی که بر پیامر فرو فرستاده... ایمان آورید و آن کس که به خدا و فرشتگانش و به روز واپسین کفر بورزد، بیگمان در بیراههای که با حق فاصلهای دور و دراز دارد، گمراه گشته است». | بیا تا جهان را به بد نسپریم | | به کوشش همه دست نیکی بریم | | نباشد همی نیک و بد پایدار | | همان که نیکی بود یادگار | | که آن گنج و دینار و کاخ بلند | | نخواهد بودن مر تو را سودمند |
که اشاره به آیات زیر است: «فاما الزبد فیذهب جفاء و اما ما ینفع النس فیمکث فی الارض...؛ و اما کف شتابان از میان میرود و لیکن آنچه به مردم سود میرساند، در زمین میماند...» (سوره رعد، آیه 17) «یوم لاینفع مال و لاینون. الا من اتی الله بقلب سلیم؛ (یاد کن) روزی را که دارایی و فرزند به آدمی سود نمیرساند. مگر آن کس که دلی پاک نزد خدا آورد». (سوره شعرا، آیات 88 و 89) و آیه: «والذین یکنزون الذهب و الفضة و لا ینفقونها فی سبیل الله فبشرهم بعذاب الیم؛ و آنان که زر و سیم را ذخیره میکنند و آنها را در راه خدا انفاق نمیکنند، آنان را به عذابی دردناک مژده ده». (سوره توبه، آیه 34) چو ایران نباشد تن من مباد | بدین بوم و بر زنده یک تن مباد | زبهر برو بوم و فرزند خویش | زن و کودک خرد و پیوند خویش | همه سر به سرتن به کشتن دهیم | از آن به که کشور به دشمن دهیم |
قطعه بالا اشاره بسیار لطیفی به این حدیث معروف دارد: «حب الوطن من الایمان؛ دوست داشتن میهن، از ایمان است». میاسای ز آموختن یک زمان زدانش میفکن دل اندرگمان... توانا بود هر که دانا بود زدانش دل پیر برنا بود این دو بیت به حدیثهای بسیاری از جمله: «اطلبوالعلم من المهد الی اللحد؛ از گهواره تا گور دانش بجوی» اشاره دارد، فردوسی در معنی این حدیث میفرماید: زگهواره تا گور دانش بجوی | دل از تیرگیها بدین آب شو | ز دانش در بینیازی بجوی | و گر چند از سختی آید به روی |
از جمله اشعار دیگر فردوسی که در بردارنده مفاهیم قرآنی است، قطعه زیر میباشد: | دلاور که تندیشد از پیل و شیر | | تو دیوانه خوانش مخوانش دلیر | | هنر خود دلیری است بر جایگاه | | که بد دل نباشد خداوند گاه | | دگر مهتر آن مرد باهنگ و جنگ | | که هم با شتابست و هم با درنگ | | ز خاک و ز آتش میانه گزید | | چنان کز ره هوشیاران گزید |
که اشاره به آیه 195 سوره بقره: «و لا تلقوا باید یکم الی التهلکة ؛ با دستان خویش خود را به هلاکت میفکنید». تنظیم : بخش ادبیات تبیان
|